May 21, 2018 - ، ساعت 09:49
 
 
ورجاوندی درختان کهن زیست در هرمزگان


صبح ساحل ، اجتماعی - درختان پیش از جانوران و انسانها خلقت یافته اند.روزگاری دراز تنها موجودات زنده روی زمین بودند و پس از آن جانوران و انسانها پا به عرصه کره خاک نهادند. درختان و گیاهان  چون در حلقه ابتدائی چرخه حیات قرار دارند از اهمیت زیادی برخوردارند. نباتات در این سیکل نقش ریه های زمین را دارند که بدون آنان تصور حیات بر روی زمین مشکل است. در ایران باستان کاشت،نگهداری و پاهشت از آسیب رساندن به درخت امری قدسی و از بین بردن درخت گناهی نابخشودنی تلقی می شد.

 در این بین درختانی که کهن می شدند و ابهت می یافتند در منظر ایرانیان محترم تر می شدند.از این رو مردم به باور خود چون درخت را جلوه ای از پرتو الهی می دانستند از جهت نیاز به آن متوسل می شدند. دخیل بستن و شمع سوزاندن و حاجت طلبیدن از درخت جزو  آیین های است که از ازمنه کهن در هرمزگان به یادگار مانده است و در کنار این درختان زیارتگاهها و قدمگاه هایی نیز  ساخته شده که نشان دهنده قداست جایگاه آنان است. با توجه به اقلیم هرمزگان، درختانی چون کُنار،کهور، لور و کرت معروفترین درختان دیرزیست زیارتگاهها هستند که گاه خود سبب تقدس بوده اند. 

جنبه قدسی دادن به درختی کهن، آن درخت را از تعرض و تطاول آدمیزاد در امان نگه می دارد. معروفترین درخت دیر زیست  در ادبیات ایران که تواریخ از آن یاد می کنند درخت سرو کَشمر (روستائی در حوالی بردسکن خراسان کنونی) است.

 آنچنان  شهرت کرامتش جهانگیر شد که المتوکل خلیفه عباسی به والی خراسان دستور داد که سرو را قطع کنند و چوبهایش را بر شترانی نهند و به بغداد بیاورند اما شتران به دروازه منصوریه بغداد نرسیده بودند که المتوکل مُرد! و تمامی تبرزنان و نجاران که در قطع درخت سروی که به روایتی زرتشت پیامبر غرس کرده بود،فرجام هولناکی یافتند. درخت سرو ابرکوه (ابرقو) دیرزیست ترین درخت ایران و دومین درخت دیرزیست دنیا با ۴هزار سال قدمت است. در بندرعباس و هرمزگان نیز درختان کهنسال معروفی وجود دارند که منشا روایت ها و باورهای عامیانه است.

درختان  لور(بانیان)  کیش

 لور،لول،بانیان، درخت انجیر معابد،درخت مکر زنان نام های دیگر این درخت است. مجموعه درختان لور این جزیره با عمر تقریبی ۶۰۰سال یکی از جاذبه های گردشگری کیش است. این درختان در دره ای موسوم به پرتغالی ها قرار دارد که به واسطه شیب آبهای سطحی جزیره به این درختان می رسید و سبب سرسبزی شان می شد. بومیان جزیره کیش اعتقاد و باورهای عجیبی نسبت به این درخت دارند و با بستن پارچه سبز و گره زدن آن به شاخه درخت مراد می طلبند.

 درخت لور که به درخت انجیر معابد در فارسی موسوم است درخت مقدس هندوان و بودائیان است. به دلیل آنکه  پیروان بودا در زیر این درخت جلسات درس و وعظ خود را دایر می کردند این درخت همیشه نزد آنان مقدس بوده است.

درخت لور در هرمزگان نیز درخت مقدسی است از چوب لور عَلم برای عزاداری امام حسین می سازند و چوب چک چکو نیز از  این درخت ساخته می شود. لور از آن رو که دارای ریشه های هوایی است به درخت مکر زنان نیز معروف است. این نام در مناطق بلوچستان به این درخت اتلاق می شود. 

درخت گز کافه

تا اواخر دهه ۶۰ خورشیدی درخت گز کهنی در جاده  ورودی شهر حاجی آباد و در کنار کافه ای قرار داشت که با تعریض جاده و ساخت میدان ورودی شهر قطع و از بین برده شد. مردم عوام وقتی باد در میان شاخ و برگهای این گز کهن و قطور می پیچید بر این اعتقاد بودند که دیوهای که بر شاخسار این گز ماوا دارند در حال تنوره کشیدن هستند! بدین گونه بچه ها را از نزدیک شدن به آن درخت بر حذر می داشتند.

 کهور کوچکعلی

 کهور کوچکعلی در میان نخلستان و باغ مرکباتی به همین نام در کیلومتر ۱۵۰جاده بندرعباس به سیرجان حوالی ورودی حاجی آباد قرار داشت. این درخت کهن نه تنها برای اهالی اندک این روستا حرمت داشت و هر شب فانوسی بر شاخ و برگ درخت آویزان می کردند بلکه رانندگان عبوری نیز در گذر از کنار این درخت شمعی می افروختند و برای اینکه سلامت به مقصد برسند نذوراتی را از قبیل خوردنی و پول را در میان حصار سنگ چین شده دور کهور قرار می دادند. 

بر اساس افسانه ای محلی این کهور قدمگاه حضرت علی بوده و آن حضرت در زیر کهور اتراق کرده است!از این جهت آن درخت نظر کرده و حاجت گشا است.

کنار  پچنگی

کنار پچنگی درخت سدر کهنسالی در روستای درتوجان است. این درخت مامن پرندگانی چون گنجشک،سار، پِتی و دیگر پرندگان است. همهمه انجمن پرندگان چنان است که صداهای وهم انگیزی از آن به گوش می رسد. این صداهای موهوم سبب به وجود آمدن افسانه های محلی شده است که مهمترین آن وجود اجنه و عفاریت در میان شاخ و برگهای آن است. 

کهور گلشوار

مردم میناب این درخت را خوب می شناسند. کهور گلشوار در کنار گورستان ده قرار دارد و بین روستای کلنتان و گلشوار است. مردم محلی جرات گذر در روز روشن نیز از کنار این درخت ندارند. اعتقاد عامه بر این است که مامن عفاریت و اجنه است. هر کس از کنار این کهور بگذرد آزار می بیند.

کهور شاه غیب

این درخت در قدمگاه شاه غیب قرار دارد. از آن جهت که در کنار این قدمگاه فواید زیادی را برای این درخت قائل هستند. زوار شاه غیب برگهای این درخت را برای تبرک و تیامن با خود می برند و آن را شفای امراض فراوانی مثل شکم درد، سردرد و دمل می دانند.

جم پا پَر 

جم پاپر یا جم کهنسال کهتک از درخت دیر زیست منطقه محسوب می شد. درخت جمی که هر ساله به روایتی ۵۰۰ من (من کهتک ۶ کیلو است) ثمر می داد! و در دوران حیات و ابهتش اتراق گاه کاروان های بود که از این مسیر به سوی سرحدات گذر می کردند. مکتب خانه و اولین مدرسه رسمی کهتک در زیر این درخت دایر شد. این جم تا دهه شصت شمسی وجود داشت.

کهور کتال (قتال)

کهور قتال نام گورستان عمومی فین است که بین فین و مارم قرار دارد. به درستی مشخص نیست که این گورستان از کی و چه وقت در این مکان احداث شده است و نام کهور  از چه سبب با سادات قتالی گره خورده است؟! باور عامیانه دیگر در مورد وجه التسمیه این گورستان وجود دارد که قتال و معرکه ای در میان درختان کهور در گرفته و کشته شدگان را در جوار کهورها به خاک سپرده اند و از آن پس به این گورستان کهور قتال گفته اند. هر چه باشد کهورهای این گورستان برای اهالی فین جنبه تقدس دارند و کسی توان دست درازی به آنان را ندارد. 

درختان  لور سورو 

سیاحان غربی که  در یک سده گذشته از سورو دیده کرده اند گزارش هایی از وجود  درختان لور کهنسالی ارائه کرده اند که با عکس در سفرنامه هایشان موجود است. عکس معروفی از اتراق سربازان اس پی آر و افسران انگلیس موجود است که نشان از وجود درختان لور کهنسالی در این منطقه دارد.

کرت سمدو

کرت یکی از درختان بومی منطقه هرمزگان است. این درخت کند رشد است اما بسیار تنومند می شود و در فصل بهار دارای گل های زرد زیبا و معطری است .شاید کمتر بندرعباسی بداند که نام دیگر کرت، سمدو است و خیابان و شرکت سمدو از نام درخت کرتی که در ورودی این خیابان قرار دارد گرفته شده است. درختی که هم اینک به واسطه توفانی، کج شده است اما هنوز به حیاتش ادامه می دهد.

درخت سبز 

محله درخت سبز  یکی از محلات پر آوازه شهر بندرعباس حد فاصل شیر اول و دوم است. این محله از آن جهت درخت سبز می گفتندکه؛درخت کرت بزرگ و تنومندی  در ورودی این محله قرار داشت. برخی هم این درخت را گل ابریشم تنومندی ذکر می کنند و معتقدند بقایای این درخت تا دهه پنجاه خورشیدی در محل مذکور وجود داشته است.

کهور فاطی خیری

کهور فاطی خیری در سربالائی کمربندی (بندرعباس) قرار دارد. فاطی خیری یا فاطی سینمائی نام زنی است که در زیر این درخت دکه ای داشت و با فروش یخ و سیگار امرار معاش می کرد، فاطی گویا در سکانسی از فیلم معروف «موسرخه» نیز بازی داشت به این علت به فاطی سینمائی نیز مشهور بود.فاطی دیگر زنده نیست اما کهور فاطی خیری به حیاتش ادامه می دهد.

یادداشت به قلم عباس رفیعی



ارسال شده: ساعت: 7:26

کلمات کلیدی: درختان و گیاهان ، اهمیت زیادی ، درخت سرو کَشمر

برچسب‌ها: اجتماع
 
 
هدردادن بیت المال

دلسوزی در این شهر نیست؟!

طرح جامع هوشمندسازی شهر بندرعباس تدوین شود