جدید به قدیم
… جوانی او در سفر میان جزیره و سواحل جنوبی خلیج فارس و همچنین منطقه ساحلی «باطنه» در کرانه آب های دریای عمان گذشت. اما در دهه ۷۰، رقم خوردن دیداری چند روزه با خویشاوندان و تجربه مشاهده ساده از ابتکاری در کشور امارات (گردآوریِ اشیای قدیمی آبااجدادی در خانه توسط یکی از همولایتی هایش که ساکن شهر ابوظبی بود) چنان تلنگری به جانش زد که دو دهه از عمر خود را وقف تأسیس «موزه مردمشناسی دیرستان» در سال ۱۳۹۸ کرد تا میراث ملموس جزیره از گزند ایام مصون بماند؛ در این مسیر او اما از حمایت مدیریت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سازمان منطقه آزاد قشم و نهادهای محلی زادگاهش مثل دهیاری و شورای اسلامی دیرستان و از همه مهم تر پیگیری های شخص عبدالرضا دشتی زاده که باستان شناسی دوستدار حوزه مردم شناسی بود، بهره بسیار گرفت.۳) «گنز بپو»؛ میراثی برای نسل فردا: کتاب «گنز بپو» (گنج پدربزرگ) که در سال ۱۳۹۹ با حمایت ژئوپارک جهانی یونسکو قشم به چاپ رسید، به اذعان بسیاری از صاحب نظران و محققان، تنها یک لغتنامه محلی یا گنجینه واژگان بومی نیست؛ بلکه دانشنامهای ۲۱۶ صفحهای شامل ۱۵۰۰ واژه و اصطلاح است که زیستبوم، آیینها و فرهنگ غذایی قشم را با…
…ژئوپارک قشم در یونسکو یک امتیاز جهانی است. دره ستارگان با سازههای فرسایشی شگفتانگیز، تنگه چاهکوه با دیوارههای سنگی پیچخورده، غار نمکدان بهعنوان طولانیترین غار نمکی جهان، و کوههای مریخی، مجموعهای بیبدیل از جاذبههای زمینشناختی را شکل دادهاند.با مدیریت حرفهای، میتوان تورهای تخصصی زمینشناسی، گردشگری علمی و برنامههای بینالمللی جذب پژوهشگران را توسعه داد. این نوع گردشگری، هم درآمدزا است و هم پایدار.گردشگری دریاییقشم ظرفیت تبدیل شدن به مرکز ورزشهای دریایی خلیج فارس را دارد. غواصی، قایقرانی، تورهای دلفیننگری، ماهیگیری تفریحی و حتی کروزهای ساحلی، همگی میتوانند به برند گردشگری جزیره تبدیل شوند. ایجاد ماریناهای مدرن و اسکلههای تفریحی استاندارد، میتواند این ظرفیت را فعال کند.اکوتوریسم و جنگلهای حراجنگلهای حرا یکی از منحصربهفردترین اکوسیستمهای منطقه هستند. قایقسواری در میان درختان حرا، مشاهده پرندگان مهاجر و تجربه طبیعت بکر، ظرفیت عظیمی برای اکوتوریسم دارد. البته این توسعه باید کاملاً کنترلشده و با حفاظت دقیق محیط زیست همراه باشد.گردشگری فرهنگیفرهنگ بومی قشم گنجینهای ارزشمند است. موسیقی محلی، آیینهای سنتی، غذاهای دریایی خاص، پوشش سنتی زنان جنوب و معماری بومی، میتوانند محور گردشگری فرهنگی باشند. ایجاد جشنوارههای منظم فرهنگی، بازارچههای صنایعدستی استاندارد و موزههای محلی، هویت جزیره را تقویت میکند.گردشگری زمستانی و اقامت بلندمدتآبوهوای معتدل زمستانی قشم…
…مطالعات منطقهای پدید خواهد آمد.احمد بازماندگانخمیری، پژوهشگر برجسته مطالعات خلیجفارس، رئیس تازهمنصوبشده دانشگاه پیامنور مرکز بینالملل قشم بود که بسیاری او را بهعنوان مورخ نامدار «جزیره کشم» میشناختند. «کشم» نامی بود که او در اکثر آثار و سخنرانیهای خود درباره جزیره قشم با تاکید استفاده میکرد. «بازماندگانخمیری» البته تنها یک چهره دانشگاهی و آکادمیک نبود، نام او در همیاران ژئوپارک جهانی یونسکو جزیره قشم نیز مطرح بود. سالها بود که او یک پای ثابت حضور در برنامههای فرهنگی و تاریخی جزیره قشم و بخشهای مختلف استان هرمزگان بود و دائم از دانستههای پژوهشی و تاریخی خود برای معرفی بهتر این منطقه بهره میبرد.دکتر احمد بازماندگانخمیری در آستانه روز کتاب و کتابخوانی (جمعه ۲۳آبان) دچار سکته مغزی شد و سرانجام پس از گذراندن چندین روز اغما در بیمارستان پیامبر اعظم (ص) شهر قشم، بامداد روز سهشنبه یازدهم آذرماه درگذشت. اسفندماه پارسال بود که نام «بازماندگانخمیری» در محافل فرهنگی و پژوهشی کشور درخشید.روزهای پایانی سال گذشته کتاب «سیاست و تجارت در فارس از برافتادن صفویان تا برآمدن زندیان» تألیف دکتر احمد بازماندگانخمیری، عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه پیامنور قشم کشور، موفق به کسب جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد. این اثر به بررسی تحولات سیاسی و…
…قبل نیز بهعنوان رئیس دانشگاه پیامنور واحد بینالملل قشم انتخاب شده بود. در سالهای اخیر با تأسیس «مرکز مطالعات خلیجفارس» در دانشگاه پیامنور بندرعباس، «خمیری» به تربیت نسل جدیدی از پژوهشگران جنوب پرداخته است. زندگی شخصیاش نیز آمیخته با جنوب است.مرحوم «بازماندگانخمیری» بیش از ۱۰کتاب و ۵۰مقاله علمی در مجلات معتبر مانند «فصلنامه تاریخ ایران» و «جغرافیا و برنامهریزی منطقهای قشم» منتشر کرده است. تمرکز اصلی آثارش بر جنوب ایران، بهویژه جزیره قشم است که بهعنوان بزرگترین جزیره خلیجفارس، میراثی غنی از تمدنهای هندی، پرتغالی و عمانی دارد. «تجارت دریایی در تنگههرمز: نقش قشم در قرن هجدهم»، «سیاست و تجارت در فارس: از برافتادن صفویان تا برآمدن زندیان» (برنده جایزه کتاب سال ۱۴۰۲)، «میراث ژئوپارک قشم: تاریخ طبیعی و انسانی» و «بازماندگان خلیج: داستانهای شفاهی از ماهیگیران قشم» نهتنها بخشی از تالیفات این پژوهشگر و تاریخنگار جنوب کشور هستند که با رویکردی توصیفی، تحلیلی عمیق از تاریخ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ساکنان جنوب کشور ارائه میدهند.خلائی که احساس خواهد شددر دورانی که جنوب ایران با چالشهایی چون تغییرات اقلیمی، گردشگری ناپایدار و فراموشی میراث تاریخی روبهروست، آثار دکتر احمد بازماندگانخمیری همچون چراغی راهنما برای علاقهمندان و پژوهشگران این منطقه بود. قشم با ژئوپارک جهانی یونسکو و جنگلهای حرا…
…چگونه میتوان در جزیرهای محصور در آب، اندیشهای به وسعت اقیانوس داشت و چگونه میتوان از محدودیت، پلی به سوی بینهایت ساخت.در روزی که خبر رحلتش پس از ۱۸ روز اغما در فضای رسانهای ایران طنینانداز شد (۱۱ آذر ۱۴۰۴)، جامعهی علمی دریافت که یکی از شاهدان امین تاریخ، به تاریخ پیوسته است. اما برای پاسداشت او، راهی فراتر از سوگواری نیاز است. از آنجا که آن فقید، عضو شبکه همیاران ژئوپارک جهانی یونسکو قشم بود، پیشنهاد میگردد در موزه ژئوپارک، پاویونی اختصاصی تحت عنوان «مسیر روایت تاریخی کِشم» طراحی گردد. در این فضا، میتوان با بهرهگیری از میراث مکتوب او، روایتی فرهنگی-تفسیری ایجاد نمود تا تاریخ خلیج فارس و تجارت دریایی، برای بازدیدکنندگان بازگو شود.همچنین در دانشگاه پیام نور قشم، تأسیس «مرکز مطالعات تاریخی خلیج فارس - دکتر احمد بازماندگانخمیری» و برگزاری سالانهی «سخنرانی یادبود»، گامی بلند در جهت نهادینهسازی میراث علمی اوست. افزون بر این، بنیانگذاری جایزهی سالانهی «اراده و تاریخ» به نام ایشان، ویژه پژوهشگران جوان و دانشجویان دارای معلولیت، پیوندی معنادار میان زیست شخصی و میراث فکری او برقرار میسازد؛ جایزهای که عدالت آموزشی را به ارزشهای علمی گره میزند.یادمان فیزیکی او نیز بایسته است که مفهومی باشد؛ ترکیبی از سنگهای ژئوسایتها و…
…مرتبط با ژئوپارک، زمینشناسی، محیطزیست و توسعه بدون آسیب یا با کمترین آسیب را از طریق بازی، اردوهای علمی و فعالیتهای گروهی به کودکان آموزش دهیم تا نسل آینده با داراییهای زیست بوم و سرزمین خود آشنا شود.»مدیر ژئوپارک جهانی یونسکو جزیره قشم تصریح کرد: «کودکان نقش بسیار مهمی در انتقال مفاهیم ژئوپارک در زمینه بهرهمندی خردمندانه از زیستبوم و میراث زمین شناختی دارند. ما با طراحی بستههای آموزشی تجربه گرایانه و گردش علمی در ژئوسایتها، برگزاری بازیهای محیطی و پازلهای آموزشی و همچنین دیدار کودکان با گنجینه های انسانی جزیره از جمله محققان فرهنگ بومی، ناخدایان، صیادان و دریانوردان، به دنبال آن هستیم که این مفاهیم بهصورت ملموس و جذاب به نسلهای بعدی منتقل شود. هدف ما این است که کودکان نهتنها بازدیدکننده مجموعههای مرتبط با ژئوپارک، بلکه راوی و مفسر آن باشند».رستم گورانی با تاکید بر اینکه ژئوپارک قشم در سال جاری تمرکز ویژهای بر آموزش نسل جدید دارد، اضافه کرد: «ما قصد داریم از طریق همکاری گستردهتر با آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، تشکلهای مردم نهاد، موسسات آموزشی و شبکه همیاران ژئوپارک، یا رویکرد رویداد محور در قالب برگزاری جشنوارهها، کارگاههای علمی- هنری و طراحی بازیهای بومی، مفاهیم ژئوپارک را از…
…مشارکت جوامع محلی و برنامههای آموزش محیطزیستی، اکنون مردم روستاهای ساحلی از طریق تورهای بومگردی و قایقهای محلی کنترلشده، به رونق اقتصادی بر پایهٔ حفاظت از مانگروها دست یافتهاند. این همان الگویی است که یونسکو در روز جهانی زیستکره آن را بهعنوان «راهکار محلی موفق برای زندگی هماهنگ با طبیعت» معرفی میکند.روز جهانی «ذخیره گاه های زیستکره» که هر سال در سوم نوامبر/ ۱۲ آبان برگزار میشود، فرصتی برای بازنگری در شیوههای زندگی انسان در کنار طبیعت است. یونسکو با نامگذاری این روز، بر سه اصل حفاظت از تنوع زیستی، توسعه بدون آسیب یا با کمترین آسیب به طبیعت و بهکارگیری دانش بومی برای همزیستی با محیط طبیعی تأکید میکند. هدف آن نیز نمایش نمونههای واقعی و محلی از هماهنگی میان انسان و طبیعت است که یکی از بارزترین نمونههای چنین همزیستی در خاورمیانه، ژئوپارک جهانی قشم است. نخستین ژئوپارک ثبتشده یونسکو در ایران و خاورمیانه( ثبت در یکم فروردین ۱۳۸۵ ه.خ) که بهخوبی توانسته میان میراث زمینشناختی، فرهنگ محلی و پیشرفت گردشگری ارتباطی متوازن برقرار کند.یکی از مهمترین اهداف مدیریت در ژئوپارک قشم، توسعهٔ گردشگری بر اساس ظرفیت تحمل محیطی است، درواقع میزان کارآمدی در این بخش نمایان میشود. بدین معنا که تعداد بازدیدکنندگان ژئوسایتهای…
…به شمار میرود. در مقابل، بزرگترین پستاندار جهان نیز در این موزه حضور دارد؛ اسکلت ۱۵ متری وال گوژپشت که یکی از شاخصترین آثار موزه و نمادی از حیات دریایی جزیره است. در این موزه نمونههای کمنظیری از گونههای بومی و جهانی پرندگان را میبینید. در میان آنها، شهدخوار کوچک به عنوان یکی از کوچکترین پرندگان جهان و پلیکان پاخاکستری به عنوان گونهای در معرض خطر انقراض از جاذبههای اصلی به شمار میروند. همچنین بازدید از سنگینترین پرنده پروازکننده تجربهای دیدنی برای علاقهمندان فراهم میکند. از صدف تا ماکتهای ژئوسایتهای قشمدر بخش زمینشناسی موزه، کلکسیونی از سنگها، فسیلها و صدفها در کنار ماکتهای استادانهای از جاذبههای طبیعی جزیره قرار دارد. این ماکتها شامل طولانیترین غار نمکی جهان، سایت تخمگذاری لاکپشتهای پوزهعقابی، ساحل ماسهای قشم، بام قشم و آثار انسانهای پارینهسنگی و جنگلهای حرا هستند که در غرفههای جداگانه به نمایش درآمدهاند و شما را در سفری مصور از ژئوسایتهای جزیره همراهی میکنند. البته موزه ژئوپارک تنها به معرفی پدیدههای طبیعی محدود نیست. در بخش مردمشناسی موزه، نمونههایی از صنایعدستی، پوشاک سنتی زنان و مردان جزیره و آثار هنری محلی به نمایش گذاشته شده تا با فرهنگ و هنر مردم قشم نیز آشنا شوید. موزهای برای همه نسلهابازدیدکنندگان موزه، این…
…برای قشم رقم بزند که پیشتر گریبان لیورپول انگلستان و دره اِلبه آلمان را گرفت؛ دو منطقهای که به دلیل ساختوساز و توسعه بیضابطه از فهرست میراث جهانی یونسکو حذف شدند.دفاع سازمان شیلات؛ فاصله شش کیلومتری و استعلامهای قانونیدر برابر موج انتقادات، سازمان شیلات ایران با صدور جوابیهای رسمی، تمامی اتهامات را رد کرد. در این جوابیه آمده است که:«اراضی مورد نظر در فاصله حدود ۶ کیلومتری غار نمکدان قرار دارند؛ واگذاری زمینها تنها پس از دریافت مجوزهای قانونی از اداره کل میراث فرهنگی، محیطزیست و منابع طبیعی انجام شده؛ احداث مزارع هیچگونه تأثیر مستقیمی بر غار یا گنبد نمکی ندارد و بر اساس نظر کارشناسان رسمی دادگستری، فاصله و مسیر آبرسانی در عرصه اثر جهانی نیست.»سازمان شیلات همچنین تأکید کرد که این طرحها بخشی از برنامه توسعه دریامحور و اشتغالزایی جوامع محلی است و در چارچوب قوانین ملی و بینالمللی اجرا میشود و این سازمان انتشار گزارشهایی با عنوان «سند نابودی ژئوپارک» را «فاقد سند علمی و غیرمستند» دانست و اعلام کرد که حق پیگیری حقوقی علیه انتشار چنین مطالبی را برای خود محفوظ میداند.ورود دادستان قشم؛ دستور قاطع توقف واگذاریهابا بالا گرفتن اختلاف نظرها، «عبدالرزاق نریمانی» دادستان عمومی و انقلاب شهرستان قشم(29…
…یونسکو قشم در ادامه به برنامههای اجرایی این مجموعه اشاره کرد و گفت:«در روستاهایی که ژئوسایتها قرار دارند، ما با برگزاری کارگاههای آموزشی، کودکان را با مفاهیم زمینشناسی، ژئوتوریسم و اهمیت حفظ این میراث ماندگار آشنا میکنیم. تلاش ما این است که کودکان ژئوسایتها را به زبان خودشان روایت کنند تا این دانش به نسلهای دیگر انتقال یابد و انقطاع اطلاعات به وجود نیاید». رستمگورانی با تاکید بر اینکه نقش بزرگترها در این میان نیز بسیار مهم است، افزود:«بزرگان ما در روستاها، از مادربزرگها و پدربزرگها گرفته تا راهنمایان محلی، روایتهایی از ژئوسایتها در ذهن دارند که حاصل زیست و تجربه آنها در کنار این پدیدههای طبیعی است. همنشینی کودکان با آنها فرصتی بینظیر برای انتقال دانش و روایتهای بومی است؛ روایتهایی که اگر ثبت و منتقل نشوند، بخشی از حافظه فرهنگی ما از بین خواهد رفت».او تأکید کرد که آینده ژئوپارک جهانی قشم به میزان مشارکت کودکان و نوجوانان در شناخت و حفاظت از این فضاها گره خورده است.«باید زمینه ورود کودکان را در حوزه ژئوسایتها، گردشگری و ژئوتوریسم فراهم کنیم تا بتوانند از ظرفیتهای موجود در حوزه زمینشناسی، فرهنگی و میراث طبیعی استفاده کنند. تربیت کودکان آگاه نسبت به محیط، یعنی تضمین بقای ژئوپارک…
